Hai đội bằng điểm nhau. Đội A ghi nhiều bàn hơn, nhưng lại đứng dưới đội B. Lần đầu thấy cảnh này, nhiều người nghĩ trang web hiển thị sai. Thật ra không sai. Chỉ là mỗi giải đấu có cách phân định thứ hạng riêng, và những cột số nhỏ bên cạnh tên đội mới là thứ quyết định.
Bài này giải thích cách đọc một bảng xếp hạng cho đúng, từ những cột cơ bản tới các tiêu chí phụ ít người để ý.
Các cột trên bảng nghĩa là gì
Một bảng xếp hạng thông thường có những cột viết tắt sau, dù tên gọi có thể khác nhau đôi chút giữa các trang.
Số trận đã đá, thường ghi là Tr hoặc P. Số trận thắng, hòa, thua. Bàn thắng ghi được và bàn thua để lọt. Hiệu số, tức bàn thắng trừ bàn thua. Cuối cùng là điểm.
Ở hầu hết các giải vô địch quốc gia hiện nay, thắng được ba điểm, hòa một điểm, thua không điểm. Cách tính này đã phổ biến từ nhiều thập kỷ. Trước đó, nhiều nơi chỉ cho thắng hai điểm, nên khi đọc tư liệu lịch sử bạn sẽ thấy những bảng xếp hạng có tổng điểm thấp đến bất ngờ.
Cột số trận đã đá nhiều khi bị bỏ qua, mà nó lại rất quan trọng. Giữa mùa, có đội đá bù muộn vì hoãn trận, nên đang đứng dưới nhưng còn một hai trận trong tay. So sánh điểm mà không nhìn số trận thì dễ kết luận vội.
Khi bằng điểm: hiệu số hay đối đầu?
Đây là chỗ gây tranh cãi nhiều nhất, vì các giải không giống nhau.
Ngoại Hạng Anh ưu tiên hiệu số bàn thắng bại trên toàn mùa. Nếu hiệu số vẫn bằng, xét tiếp tổng số bàn thắng. Cách này thưởng cho đội đá tấn công đều tay suốt cả mùa giải.
La Liga thì khác. Khi hai đội bằng điểm, họ nhìn vào thành tích đối đầu trực tiếp giữa hai đội đó trước, rồi mới tới hiệu số chung. Nghĩa là một đội có hiệu số tốt hơn hẳn vẫn có thể đứng dưới, chỉ vì đã thua đối thủ trực tiếp ở hai lượt gặp nhau. Đó chính là tình huống ở đầu bài.
Nhiều giải và giải đấu cúp khác còn có những quy định riêng, thậm chí thay đổi qua từng mùa. Nguyên tắc an toàn nhất: khi hai đội bằng điểm và bạn không chắc ai xếp trên, hãy tìm điều lệ chính thức của giải đó. Đừng đoán theo thói quen của giải khác.
Khi ba đội cùng bằng điểm
Với các giải dùng tiêu chí đối đầu, chuyện ba đội bằng điểm phức tạp hơn nhiều. Người ta lập một bảng phụ chỉ gồm các trận giữa ba đội đó với nhau, rồi xếp theo điểm và hiệu số trong bảng phụ này. Có khi bảng phụ vẫn không tách được, lúc đó mới quay về hiệu số chung. Ai thích toán thì sẽ thấy đây là phần thú vị nhất của mùa giải.
Đọc bảng để thấy xu hướng
Con số trên bảng là ảnh chụp tại một thời điểm. Muốn hiểu cuộc đua, phải nhìn nó như một đoạn phim.
Mình thường so bảng hiện tại với bảng của khoảng năm vòng trước. Đội nào leo nhanh, đội nào tụt dần, đội nào đứng yên dù vẫn ăn điểm vì các đội xung quanh cũng ăn điểm. Nhiều trang có cột phong độ năm trận gần nhất, hiển thị dưới dạng các ô thắng hòa thua, rất tiện cho việc này.
Một thói quen khác của mình là nhìn khoảng cách điểm thay vì thứ hạng. Đứng thứ ba nhưng kém đội đầu mười điểm khác hẳn với đứng thứ ba mà chỉ kém hai điểm. Thứ hạng giống nhau, câu chuyện hoàn toàn khác.
Mình hay mở bảng xếp hạng bóng đá sau mỗi vòng đấu cuối tuần, chọn chế độ xem theo sân nhà và sân khách nếu trang có hỗ trợ. Có những đội mạnh vượt trội ở sân nhà nhưng gần như không thắng nổi khi đi xa, và chỉ khi tách bảng ra bạn mới thấy rõ điều đó.
Mấy lỗi đọc bảng hay gặp
Nhầm giải. Nghe buồn cười nhưng xảy ra thường xuyên, nhất là với những giải có hai bảng hoặc chia giai đoạn, như một số giải chia làm vòng bảng rồi nhóm tranh vô địch và nhóm trụ hạng.
Quên trừ điểm. Có giải phạt trừ điểm vì vi phạm tài chính hoặc kỷ luật. Khi đó tổng điểm không khớp với số trận thắng hòa nhân lên, và bạn sẽ thấy ghi chú ở cuối bảng.
Tin vào bảng chưa cập nhật. Trang nào cũng có độ trễ, nhất là ngay sau khi trận kết thúc. Mình thường kiểm tra chéo trên kqbd247 và một nguồn khác nếu thấy con số có gì bất thường, ví dụ hai đội cùng vòng mà số trận đã đá lệch nhau.
Đọc bảng xếp hạng không khó. Nhưng đọc đúng thì cần để ý thêm vài cột nhỏ và một chút điều lệ. Đổi lại, những cuộc tranh luận về chuyện đội nào xứng đáng đứng trên sẽ bớt cảm tính đi nhiều.
Ngọc Thảo là một chuyên gia tâm lý học uy tín với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tâm lý học và tư vấn cá nhân. Với sự chuyên nghiệp và sự tận tâm, cô đã giúp nhiều người giải quyết vấn đề và phát triển bản thân. Ngọc Thảo là biên tập viên chính trên website chiembaomothay.com